چرا بعضی آدمها از همان ابتدای زندگی صاحب فرصتها و امکاناتی میشوند که بعضی دیگر شاید هرگز به آنها دست پیدا نکنند؟ این نابرابری از کجا آمده و چرا با وجود اینهمه پیشرفت هنوز ادامه دارد؟
یانیس واروفاکیس در کتاب صوتی حرفهایی با دخترم دربارهی اقتصاد؛ اقتصاد را از فضای پیچیده نمودارها و اصطلاحات تخصصی بیرون میآورد و با زبانی ساده توضیح میدهد که پول، بازار، بدهی، بانکها، کار و نابرابری چگونه شکل گرفتهاند و چرا تصمیمهای اقتصادی مستقیماً بر زندگی روزمره ما اثر میگذارند. ایده این کتاب صوتی از گفتوگو با دختر نوجوانش، زنیا، شکل گرفته و خود واروفاکیس هدفش را ارائه توضیحی ساده اما نه سادهانگارانه از نحوه کارکرد و شکستهای سرمایهداری توصیف کرده است. اما هدف کتاب صوتی حرفهایی با دخترم دربارهی اقتصاد، فقط یاد دادن چند مفهوم اقتصادی نیست. واروفاکیس میخواهد مخاطب بعد از شناخت سازوکار اقتصاد، بتواند سؤال مهمتری بپرسد: چه کسی از قواعد موجود سود میبرد، چه کسی هزینه آنها را میپردازد و آیا این قواعد واقعاً تغییرناپذیرند؟

اقتصاد معمولاً با عدد، نرخ تورم، بورس و نمودار به ذهن میآید؛ اما واروفاکیس کتابش را از جای دیگری آغاز میکند: چرا جهان تا این اندازه نابرابر است؟ چرا یک کودک در رفاه بزرگ میشود و دیگری ممکن است برای ابتداییترین نیازهای زندگی با مشکل روبهرو باشد؟ او برای پاسخ، مخاطب را به گذشته میبرد تا نشان دهد شکلگیری کشاورزی، تولید مازاد، مالکیت و سپس بازارها چگونه روابط میان انسانها را تغییر دادند. از این منظر، موضوعات پیچیدهتر یکییکی وارد گفتگو میشوند: پول چگونه ارزش پیدا میکند؟ بانکها دقیقاً چه میکنند؟ بدهی چرا چنین نقش بزرگی در اقتصاد دارد؟ بحرانهای مالی چگونه شکل میگیرند؟ فناوری و اتوماسیون چه اثری بر کار دارند؟ و چرا بازار نمیتواند برای هر چیزی معیار مناسبی برای ارزشگذاری باشد؟
یکی از جذابیتهای کتاب صوتی حرفهایی با دخترم دربارهی اقتصاد، شیوه توضیح همین مفاهیم است. واروفاکیس بهجای تبدیل اثر به کلاس اقتصاد، سراغ تجربههای شخصی، تاریخ، اسطوره و فرهنگ عامه میرود و از آثاری مانند ادیپ، فاوست، فرانکنشتاین و حتی فیلم ماتریکس برای روشن کردن ایدههای اقتصادی استفاده میکند.
نگاه این کتاب صوتی در عین حال خنثی نیست. واروفاکیس سرمایهداری و اقتصاد بازار را از زاویهای انتقادی بررسی میکند و تأکید دارد آنچه امروز «اقتصاد» مینامیم، مجموعهای از قوانین طبیعی و اجتنابناپذیر نیست. سیاست، قدرت و تصمیمهای انسانی در شکلگیری آن نقش دارند؛ بنابراین مردم نیز باید بتوانند درباره نحوه اداره اقتصاد سؤال کنند و در تصمیمهای مربوط به آن سهم داشته باشند. یانیس واروفاکیس اقتصاددان، دانشگاهی و سیاستمدار یونانی است که در سال ۲۰۱۵ مدتی وزیر دارایی یونان بود و بهویژه بهدلیل مواضعش درباره بحران بدهی اروپا و سیاستهای ریاضتی شناخته شد. در کتاب صوتی حرفهایی با دخترم دربارهی اقتصاد، او تجربه دانشگاهی و سیاسی خود را کنار میگذارد تا اقتصاد را برای مخاطبی توضیح دهد که قرار نیست اقتصاددان باشد و گوش سپردن به این کتاب صوتی با گویندگی افروز هاشمی و شهره روحی برای آنهایی که همیشه دوست داشتند از دنیای اقتصاد سردربیاورند اما پیچیدگی آن باعث شده تا به این دنیا پا نگذارند میتواند شروع خوبی باشد.
دو کودک همزمان به دنیا میآیند. یکی چند سال بعد نگران این است که کدام گوشی جدید را بخرد؛ دیگری شاید آرزو کند کفشی داشته باشد که بتواند با آن به مدرسه برود. اما چرا؟
آیا فقط به این دلیل که یکی خوششانستر بوده است؟ برای رسیدن به پاسخ، واروفاکیس شما را از زندگی همین دو کودک به مزارع نخستین جوامع انسانی، پیدایش مازاد، شکلگیری پول و بازار، کارخانهها، بانکها، بدهیها و بحرانهای اقتصادی میبرد. و هرچه جلوتر میروید، چیزی که در ابتدا طبیعی به نظر میرسید، کمتر طبیعی به نظر میرسد. چرا پول ارزش دارد؟ چطور بانک میتواند پولی را که هنوز وجود ندارد وام بدهد؟
چرا بحران یک بانک میتواند زندگی میلیونها نفر را تغییر دهد؟ و چرا در جهانی که ثروت بیشتری از همیشه تولید میکند، نابرابری همچنان باقی مانده است؟