کتاب صوتی تاریخ ایران باستان – باب هشتم: زبان و خط

معرفی کوتاه کتاب صوتی:

کتاب صوتی تاریخ ایران باستان – باب هشتم: زبان و خط نوشته‌ی حسن پیرنیا، بخشی پژوهشی از مجموعه تاریخ ایران باستان است که به جای روایت نبردها و پادشاهان، سراغ یکی از پایه‌های اصلی شناخت تمدن ایران می‌رود: زبان و خط در ایران باستان. موضوع این باب از کتاب درباره‌ی بررسی تاریخ، زبان و خط در ایران پیش از اسلام می‌باشد.

درباره‌ی موضوع کتاب صوتی:

در باب هشتم ایران باستان، حسن پیرنیا به بررسی اهمیت و نقش زبان، خط و اسناد نوشتاری در شناخت ایران پیش از اسلام اشاره می‌کند و توضیح می‌دهد که برای درک و فهم بهتر از یک تمدن باستانی روایت‌های مورخان کفایت نمی‌کند؛ بلکه باید به کتیبه‌ها نوشته‌ها و زبان‌هایی توجه کرد که از آن دوره به جا مانده است و از همین روی است که خط و زبان در بازسازی تاریخ ایران و باستان نقشی پررنگ را ایفا می‌کند. پیرنیا در این باب مخاطب را با ویژگی‌های نگارش خط و زبان باستانی آشنا می‌کند و نشان می‌دهد که خط و زبان تنها نقش ادبی ندارند و ابرازهایی برای کشف یک تمدن هستند. حسن پیرنیا نویسنده‌ی کتاب صوتی  تاریخ ایران باستان – باب هشتم: زبان و خط، در سال 1250 به دنیا آمد و در سال 1314 از این جهان چشم گشود. او تاریخ‌دان، سیاست‌مدار و پژوهشگر برجسته‌ی دورهی قاجار و اول پهلوی بود و سال‌های زیادی از عمر خود را در پی تحقیق و جمع‌آوری مجموعه‌ی سه جلدی تاریخ ایران ایران باستان بود. این بخش از کتاب صوتی برای افرادی که به کتیبه‌شناسی، زبان‌شناسی و خط میخی علاقه دارند کمک می‌کند تا از نگاه عمیق‌تر و علمی‌تری با ریشه‌ی فرهنگی ایران باستان آشنا شوند. گویندگی کتاب صوتی تاریخ ایران باستان – باب هشتم: زبان و خط، با صدای فرعاد اتقیایی می‌تواند پیوند مخاطبین این ژانر را با مطالب بهبود ببخشد و در بهبود یادگیری و افزایش زمان مطالعه مفید واقع شود.

در بخشی از کتاب صوتی تاریخ ایران باستان – باب هشتم: زبان و خط، می‌شنویم:

زبانِ پارسی‌ها در این دوره، چنان‌که ظاهراً از آثار برمی‌آید، زبانی بوده که امروز معروف به زبانِ پارسی قدیم است. این زبان با زبانِ سانسکریت، یعنی زبانی که کتابِ مقدسِ هندی‌ها در آن نوشته شده، و زبان اوستایی، از یک زبان منشعب گشته. از این زبان مشترک که در نزد اهل فن، معروف به زبان آریانی پیشینه است، هیچ‌گونه آثاری نیست زیرا آریان‌ها آن زبان را تقریباً در حدود سه یا چهار هزار سال قبل از میلاد حرف می‌زدند – به گفته‌های پیشین رجوع شود – و از این زبان کتابتی به‌دست نیامده. کتاب مقدس هندی‌ها، ریگ ودا (ودا)، تقریباً از قرن چهارده تا هشتِ قبل از میلاد است. راجع‌به اوستا، چنان‌که بالاتر گفته شد، مسئله مجهول است و نمی‌توان زمانِ انشای آن را محققاً معلوم کرد. اما قدیم‌ترین کتاب زمان پارسی قدیم را باید کتیبه‌های کوروش بزرگ دانست ولی کتیبه‌های بزرگ، مربوط به داریوش اول می‌باشد، زیرا کتیبه‌های این شاه است که چهارصد و اندی لغت پارسیِ قدیم را شناسانده و نیز به‌واسطه‌ی کتیبه‌های مفصلِ داریوش، علمای فن توانسته‌اند فرهنگ و نحو و صرفِ زبانِ پارسی قدیم را بنویسند.

راست است که بعد از داریوش، خشایارشاه و شاهانِ دیگر هخامنشی هم کتیبه‌هایی نویسانده‌اند ولی اولاً کتیبه‌های آنان، به قدر کتیبه‌های داریوش اول، مفصل نیست و دیگر، لغاتی را که آنان استعمال کرده بودند، همان است که در کتیبه‌های شاه مزبور دیده می‌شود. پس از کتیبه‌های شاهان هخامنشی، منبع دیگری هم برای آشنا شدن با لغات پارسی قدیم هست ولی در اهمیت به درجه‌ی منبع اولی نمی‌رسد. توضیح آنکه مورخین یونانی بعضی اسامیِ خاص را طوری ضبط کرده‌اند که خیلی کم تصحیف شده و با در نظر گرفتنِ این نکته که یونانی‌ها اواخر کلماتِ پارسی قدیم را چگونه تغییر می‌دادند و کدام حرف پارسی، به کدام حرف یونانی تبدیل می‌یافت، به‌آسانی می‌توان پی برد که این اسامی به پارسی قدیم، چه بوده و چون اسامی خاص در بعضی موارد ترکیبی است، یعنی اسم عام با اسمی دیگر یا با فعل یا صفتی ترکیب شده، از این نوع اسامی هم لغاتی به دست می‌آید.